Hướng dẫn và duy trì thói quen đọc sách của con

Từ lúc Bôm bắt đầu chú ý nhiều hơn đến sách, thích đọc chữ, học số… tôi vừa phấn khởi vừa lo lắng vì đối với con những năm đầu đời rất quan trọng và tôi (đã, đang, sẽ) là người-ảnh-hưởng-chính đến con trong những năm này. Cũng do vậy, tôi đã cố gắng đọc thêm – bổ sung kiến thức để có thể hướng dẫn và giúp con duy trì thói quen đọc sách.

Đẻ con thì đau đớn, chăm con thì cực khổ, nhưng tất cả không khó bằng việc dạy con.


Trong cuốn sách “The Power of Habit…” của Charles Duhigg có một đoạn:

This process within our brains is a three-step loop. First, there is a cue, a trigger that tells your brain to go into automatic mode and which habit to use. Then there is the routine, which can be physical or mental or emotional. Finally, there is a reward, which helps your brain figure out if this particular loop is worth remembering for the future: THE HABIT LOOP.

Tạm dịch: Thói quen được hình thành dựa trên một vòng lặp ba bước. Đầu tiên, “sự gợi ý” như một nút bấm sẽ đưa não bộ vào trạng thái tự động và lựa chọn thói quen để sử dụng. Sau đó, một “hoạt động”, có thể thuộc về thể chất, tinh thần hay cảm xúc diễn ra. Cuối cùng, “phần thưởng” xuất hiện sẽ giúp não bộ xác định vòng lặp đó có cần ghi nhớ để sử dụng sau này không. Quá trình này gọi là vòng lặp thói quen.

Charles Duhigg, The Power of Habit: Why We Do What We Do in Life and Business

Thói quen đọc của bé, hay bất kì thói quen nào khác của con người, đều được vận hành trên cơ chế này. Vòng lặp thói quen đọc bắt đầu từ khi bé tiếp xúc với một cuốn sách (gợi ý). Cuốn sách mang lại sự vui vẻ, hứng thú cho bé (phần thưởng) qua những tương tác trong sách (hoạt động). Nếu quá trình này được lặp lại liên tục, nhiều lần, với một nhịp độ nhất định, nó sẽ dần hình thành nên thói quen đọc. Khi thói quen này đã ăn sâu vào tiềm thức thì sẽ trở thành động lực thôi thúc bé đọc mà không cần tới bất cứ một sự ép buộc hay khích lệ nào. Đây cũng là lí do mà các sách tương tác “lên ngôi”, hỗ trợ thêm cho phụ huynh giúp con tiếp cận với sách.

ĐỌC THÊM: Book Review | Sách tương tác con đọc khi 2 tuổi

Tôi bắt đầu đọc sách cho con nghe khi bé được 7-8 tháng tuổi để tạo thói quen nghe mẹ đọc sách buổi tối trước khi đi ngủ. Sau khi thói quen được hình thành, hôm nào tôi “giả vờ” quên thì bé sẽ tự lấy sách mang đến ra hiệu muốn mẹ đọc cho nghe—giống “sự thèm muốn” (craving) nước trái cây của con khỉ Julio trong thí nghiệm của giáo sư Wolfram Schultz (dạy ở Cambridge) những năm 80 (thí nghiệm này đã được Charles Duhigg phân tích trong sách để chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa “gợi ý” và “phần thưởng”).


Tại sao tôi khuyến khích con đọc sách sớm

Theo tổng kết lượm lặt nhiều nguồn, tôi tóm tắt lại 6 lợi ích mà việc đọc sách mang đến:

  1. Nâng cao kiến thức
  2. Cải thiện sự tập trung, cải thiện trí nhớ, tăng cường kỹ năng tư duy, phân tích
  3. Mở rộng vốn từ, hoàn thiện kỹ năng viết, học được phong cách viết và cách dùng từ của tác giả
  4. Giảm căng thẳng
  5. Điều chỉnh được cảm xúc bản thân, học được nhiều cách xử lí tình huống
  6. Tạo dựng được thói quen lành mạnh, bổ ích, hạn chế những thói quen xấu như tư duy thụ động, thờ ơ vô cảm…

Thói quen đọc của bé nếu được hình thành sớm sẽ có tác động sâu sắc đến sự phát triển trí tuệ, ngôn ngữ, cảm xúc, nhân cách trong quá trình phát triển sau này


Cách đọc sách

Đọc sách là một quá trình đòi hỏi cao tính kiên trì và khoa học, là con đường ngắn nhất để tiếp nhận kinh nghiệm xã hội và kinh nghiệm sống. Vì vậy tôi mong muốn con giữ được thói quen đến khi lớn lên.

Để duy trì được như vậy, tôi đang cùng con áp dụng những điều dưới đây:

Yếu tố “cần”—môi trường (gia đình, trường lớp, bạn bè)
  • Tôi xác định tự bản thân phải có thói quen đọc sách để làm tấm gương cho con
  • Tạo không gian đọc cho con: vị trí đọc, ánh sáng, màu sắc, nhiệt độ, yên tĩnh…
  • Mua sách phù hợp lứa tuổi, thường xuyên cho con đi mua sách, đến thư viện
  • Cùng con đọc sách
  • Khích lệ, ghi nhận những tiến bộ để khơi dậy cảm giác tự tin, nuôi dưỡng cảm xúc của con

Từ khi có con, tôi đã tự rèn luyện chính mình rất nhiều—suy nghĩ tích cực hơn, cố gắng mạnh mẽ hơn cả về tinh thần lẫn thể chất để bảo vệ con, học cách hướng dẫn con và đồng hành cùng con…

Yếu tố “đủ”—các quy tắc
Khoảng cách Harmon (Harmon Distance)

Khoảng cách lý tưởng để đọc sách/viết là khoảng cách Harmon—khoảng cách đo từ cùi chỏ đến đốt ngón tay giữa (theo “Harmon Distance” của Dr. Darrell Boyd Harmon).

Ở người lớn là cỡ 35-40cm, trẻ em thì khoảng cách này sẽ gần hơn.

Ngoài ra có thể áp dụng thêm 9 quy tắc khác được nhắc đến ở TEN RULES FOR MAXIMUM EYE COMFORT (tiếng Anh)

Quy tắc 10,000 giờ (10,000 Hours Rule)

Quy tắc 10,000 giờ thường được dùng để “luyện tập có chủ đích” (deliberate practice) để trở nên xuất sắc vượt trội. Đối với việc đọc sách mà nói, tôi hi vọng con có thể duy trì được trước, rồi “luyện tập” để “xuất sắc vượt trội” sau.

Giả sử, nếu có thể dành ra 3 tiếng mỗi ngày để đọc (không nhất thiết chỉ sách học/sách giáo khoa, còn có thể là tạp chí, truyện tranh…), liên tục trong vòng 10 năm, thì coi như đã đáp ứng đủ 10,000 giờ còn kết quả có trở nên “xuất sắc vượt trội” không thì chưa biết. Bởi vậy cái tôi cần ở quy tắc này không chỉ là thói quen đọc được duy trì mà còn muốn biết thêm về thiết-kế-hoạt-động-rèn-luyện để đạt được mục tiêu.

Để “luyện tập có chủ đích” hiệu quả, với cương vị là người hướng dẫn, đồng hành cùng con, tôi cần chú ý quan sát và tạo thử thách cao hơn so với năng lực thực tế của con nhưng không được quá khó (tùy theo từng độ tuổi) để con phải cố gắng hết mức để hoàn thành.

Việc đọc sách của con từ bé đến giờ (trộm vía) đều tự giác, khung giờ đọc cũng tùy hứng của con—tôi đang hướng con đọc sách theo khung giờ (làm quen dần với kiểu học theo môn khi đi học).


Ngoài áp dụng các quy tắc tôi còn đang ”ngâm cứu” 2 câu của 2 nhân vật nổi tiếng:

Đọc sách không cần nhiều, đọc một chữ đem áp dụng làm việc được một chữ, thế là được

Lê Quý Đôn

Quý hồ tinh, bất quý hồ đa

Nhà văn Kim Lân

Tâm sự

Mẹ tôi, tức là bà Ngoại của Bôm, mua những quyển truyện tranh đầu tiên cho tôi khi tôi học lớp 3. Vài năm sau tôi mới biết mẹ đã từng mua cho anh Hai tôi full bộ “7 viên ngọc rồng” và nhiều bộ truyện khác. Từ đó, tôi “kế thừa” tủ truyện của anh, bắt đầu sưu tầm và cho mấy đứa bạn trong xóm thuê để tích góp tiền mua thêm truyện mới. Có thể nói mẹ tôi là người đã dạy tôi đọc sách và “kinh doanh”, bắt đầu từ những cuốn truyện tranh.

Mẹ tôi ngày trẻ đến giờ đều rất chăm đọc sách. Những quyển sách như “Kiến thức ngày nay”, “Văn nghệ quân đội”, “Kiến thức gia đình”… mẹ tôi có không thiếu một số nào. Rồi lại sau đó vài năm tôi mới lại được biết thói quen đọc sách của mẹ là học từ mẹ-của-mẹ, tức là bà Ngoại tôi ^^

Việc đọc sách đối với nhà tôi có thể xem là ”truyền thống gia đình”. Tôi đánh giá cao vai trò của gia đình, môi trường trong sự phát triển của con trẻ. Điều kiện của tôi bây giờ tốt hơn thời của bà của mẹ nên có nhiều thời gian dành cho con, có thể đồng hành cùng con. Tôi vui vì điều đó ☺️

Bình luận bằng tài khoản Facebook
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x